Koolmonoxide (CO) is een kleurloos en reukloos, giftig gas. Naast de rook van tabak zijn de uitlaatgassen van auto’s, gaskachels, houtkachels, en verwarmingsketels bekende bronnen van CO blootstelling. CO wordt ook gevormd door natuurlijke processen, waarbij het vrijkomt in het milieu of in het (menselijk) lichaam.

CO is in variërende hoeveelheden aanwezig in zowel binnen- als buitenlucht. Vooral uitstoot van auto’s leidt tot verhoogde CO concentraties. Een slecht afgestelde gaskachel kan leiden tot een zeer hoge concentratie CO. Ook in shishalounges, cafés waar waterpijp gerookt wordt, kunnen hoge concentraties CO ontstaan door de verhitting van houts- en natuurkooltjes. De standaarden voor luchtkwaliteit en de maximale waarden in het binnenmilieu voor stoffen als CO zijn vastgelegd in Europese wetgeving. Naarmate de blootstelling langer duurt, wordt de maximale waarde lager.

CO in tabaksrook

CO wordt niet toegevoegd aan de tabak maar ontstaat door onvolledige verbranding van de tabak. Dit gebeurt als er te weinig zuurstof aanwezig is om alle koolstof uit de tabak om te zetten in het ongevaarlijke koolstofdioxide. Sigarettenrook kan grote hoeveelheden CO bevatten. Daarnaast is de waterpijp een belangrijke bron van blootstelling aan CO. De CO in de damp van de waterpijp komt voor meer dan 90% van houts- en natuurkooltjes die gebruikt worden bij verhitting van de waterpijp tabak.

Schadelijke gezondheidseffecten

Schadelijke gezondheidseffecten ontstaan doordat CO bindt aan hemoglobine (Hbhepatitis b) in het bloed en hier de plek van zuurstof inneemt bij het transport door de bloedvaten. Hierdoor kan minder zuurstof de organen en spieren in het lichaam bereiken. Dit kan leiden tot verschillende gezondheidsproblemen. Als CO bindt aan hemoglobine in het bloed wordt carboxyhemoglobine (COHbcarboxyhaemoglobin) gevormd. Bij niet-rokers is de concentratie COHb in het bloed doorgaans 1%. Bij rokers schommelt dit percentage tussen de 3 en 8% en kan zelfs stijgen tot 15% bij kettingrokers.

Vanaf een COHb concentratie van 5% treedt bij gezonde personen verminderde inspanningscapaciteit op. Bij mensen met hart- en vaatziekten kunnen klachten verergeren bij een COHb concentratie van 2%. Bij zwangere vrouwen kan blootstelling aan CO vanaf een COHb concentratie van 6% leiden tot een afname van het geboortegewicht van het ongeboren kind. Vanaf een COHb concentratie van 10% kunnen symptomen van CO-vergiftiging optreden. Deze symptomen lijken op een griepje: lichte hoofdpijn, misselijkheid, overgeven en vermoeidheid. Ook kunnen verwardheid, slaperigheid of een versnelde hartslag optreden. Ernstige symptomen van CO-vergiftiging zijn bewusteloosheid, coma en dood.

De hoeveelheid CO die ingeademd wordt hangt af van veel factoren, zoals het type sigaret, de hoeveelheid sigaretten, en het rookgedrag. Bij het roken van sigaretten wordt de concentratie CO in het bloed waarbij symptomen van CO-vergiftiging optreden meestal niet bereikt. Er zijn wel gevallen bekend waarbij het roken van een waterpijp, zelfs bij eenmalig gebruik, heeft geleid tot ernstige CO vergiftiging.

Bronnen