NNNN’-Nitrosonornicotine en NNK4-(methylnitrosamino)-1-(3-pyridyl)-1-butanone behoren tot de belangrijkste zogeheten tabakspecifieke nitrosamines. Deze verbindingen worden in tabaksbladeren gevormd uit nitriet en amines (eiwitten). NNN en NNK worden dus niet toegevoegd aan tabak, maar worden gevormd door een natuurlijk proces.

Naast tabak is voeding de meest bekende bron van nitrosamines. In voeding zitten nitriet en eiwitten, waaruit nitrosamines gevormd kunnen worden. Nitriet wordt in het lichaam gevormd uit nitraat, dat van nature voorkomt in groente. Nitraat en nitriet worden soms toegevoegd aan voedingsmiddelen om de houdbaarheid te verbeteren of voor kleurvorming.

NNNN’-Nitrosonornicotine en NNK4-(methylnitrosamino)-1-(3-pyridyl)-1-butanone in tabaksrook

De hoeveelheid NNN en NNK die uit nitriet en amines in tabak gevormd wordt is afhankelijk van het type tabak, de manier van verbouwen, drogen en verwerken. Factoren die leiden tot hogere gehalten aan NNN en NNK in tabak zijn: het gebruik van een bepaald type tabak (Burley), het gebruiken van de hoofdnerf van het tabaksblad, en sommige bewerkingen zoals het beroken van de bladeren en vochtig opslaan.

Verwerkte tabak heeft een hogere concentratie NNN en NNK dan onverwerkte tabak. NNN en NNK zitten in de tabak en komen vrij bij het roken van een tabaksproduct. De hoeveelheden NNN en NNK in tabaksrook kunnen erg uiteenlopen. Bijvoorbeeld bij een filtersigaret zorgt het filter voor het wegvangen van een deel van de NNN en NNK, waardoor er minder NNN of NNK ingeademd wordt.

Schadelijke gezondheidseffecten

NNN en NNK behoren tot de belangrijkste veroorzakers van kanker door roken. In het lichaam worden NNN en NNK afgebroken door enzymen waardoor ze in staat zijn om het DNAdeoxyribonucleic acid te beschadigen. Als deze beschadigingen niet hersteld worden, kan dit leiden tot het ontstaan van kanker, vooral in de longen of luchtwegen. Bij proefdieren is ook gebleken dat het kan leiden tot kanker bij de foetus. Daarnaast kunnen NNN en NNK de groei van cellen met beschadigd DNA stimuleren, waardoor de groei van een kanker tumor gestimuleerd kan worden. Nitrosamines zijn door het International Agency for Research on Cancer (IARCInternational Agency for Research on Cancer) ingedeeld als ‘kankerverwekkend voor de mens’ (Groep 1). Omdat dit effect al kan ontstaan bij hele kleine hoeveelheden, zijn er geen veilige hoeveelheden vast te stellen voor nitrosamines of specifiek voor NNN of NNK. Omdat de meetmethoden steeds gevoeliger worden, wordt er voor voedingsmiddelen en pesticiden toch vaak een grenswaarde ingesteld.

Nitrosamines in voeding kunnen hetzelfde effect hebben op de gezondheid als nitrosamines in tabaksrook. De hoeveelheden nitrosamines in de voeding zijn echter dusdanig laag dat de Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid (EFSAEuropese Voedselveiligheidsautoriteit) heeft geconcludeerd dat het onwaarschijnlijk is dat blootstelling aan nitraat via groenten zal leiden tot gezondheidsrisico’s. Deze conclusie geldt niet voor tabak.

Bronnen

Voedingscentrum

International Agency for Research on Cancer (IARC)