Menthol is een natuurlijke stof die voorkomt in diverse planten van de lipbloemenfamilie, zoals pepermunt, akkermunt en aarmunt. Deze stof heeft een muntachtige smaak en geur en een karakteristiek koelend effect.


Algemeen gebruik
Menthol wordt veel toegepast in voeding, smaakmakers, cosmetische producten en door de farmaceutische industrie en wordt voor commerciële doeleinden ook in synthetische vorm geproduceerd. De tabaksindustrie is een van de grootste gebruikers van menthol.

Toepassing binnen de tabaksindustrie
De stof menthol is één van de meest gebruikte additieven in de tabaksindustrie. Sinds de twintiger jaren van de vorige eeuw wordt deze stof gebruikt in tabaksproducten om de scherpe smaak van rook te maskeren en als een verzachtend middel voor verkouden rokers. Menthol wordt als enige van de tabaksadditieven gebruikt om een specifiek type sigaret aan te duiden ('menthol sigaretten'). Menthol wordt aan sigaretten toegevoegd om de kenmerkende (en merk-specifieke) muntsmaak aan de geïnhaleerde rook te geven. Menthol wordt aan verschillende onderdelen van de sigaret toegevoegd – rechtstreeks aan de tabak, aan het binnenste folie van het sigarettenpakje, het filterpapier of, zoals meer recentelijk, in een samenknijpbare capsule in het filter, voor een sterker effect.

De hoeveelheid menthol die wordt toegevoegd is afhankelijk van het type sigaret (of de sigaretten worden geproduceerd als 'mentholsigaretten' of niet). De menthol in deze zogenaamde mentholsigaretten kan 0,45% van het tabaksgewicht per sigaret bedragen (maar ook hoeveelheden tot aan 2% komen voor). Andere sigaretten bevatten ook menthol maar in veel lagere hoeveelheden; tussen 0,01% en 0,03% van het tabaksgewicht per sigaret.

Schadelijke gezondheidseffecten
Menthol wordt over het algemeen beschouwd als veilig voor gebruik in voedingsproducten en cosmetica. Dit betekent echter niet dat het ook automatisch veilig is om in verbrande vorm te inhaleren. Alhoewel onderzoek heeft aangetoond dat de menthol in een mentholsigaret tijdens het roken vrijwel geheel in onveranderde staat vrijkomt, is er een klein deel (0,5%) dat wel verbrandt en stoffen als benzo(a)pyreen en benzeen kan vormen. Deze stoffen zijn door het International Agency for Research on Cancer (een vooraanstaand instituut in kankeronderzoek) geclassificeerd als kankerverwekkend.

Invloed op de rookverslaving
Menthol maakt de keel ongevoelig en verhoogt de zachtheid van de rook, hetgeen de scherpe smaak van sigarettenrook maskeert en het roken daardoor vergemakkelijkt. Rokers van mentholsigaretten hebben bovendien de neiging om dieper te inhaleren voor het verkoelende effect. Deze effecten (samen met de muntsmaak) trekken vooral jonge mensen aan; onderzoek heeft uitgewezen dat mentholsigaretten vooral door jonge mensen worden gerookt en dat mentholsigaretten vaak de eerste sigaretten zijn die zij roken.

Tabaksproducenten weten ook dat het verkoelende effect van mentholsigaretten zorgt voor een plezierigere rookbeleving en daarom voegen zij menthol eveneens toe aan de tabak van andere, niet-mentholsigaretten. Dit zorgt namelijk voor een zachtere en minder scherpe rook, zonder een uitgesproken muntsmaak. Andere smaakstoffen die ook wel worden gebruikt om ditzelfde effect te bereiken zijn pepermunt, aarmunt, groene munt, tijm, eucalyptusolie en de chemische stof methylsalicylaat. Het gevolg van dit soort toevoegingen is dat hiermee de aantrekkelijkheid van sigaretten wordt verhoogd.

De zintuiglijke ervaring van het roken van metholsigaretten maakt het moeilijk om te stoppen, aangezien de aangename smaak en geur en het verkoelende effect de rookgewoonte versterken. Bovendien zorgt het verdovende effect van menthol op de longen ervoor dat rokers wellicht dieper inhaleren om zo te voorzien in hun nicotinebehoefte.

Het gebruik van menthol in geneesmiddelen kan rokers daarnaast ook een vals gevoel van veiligheid geven. Onderzoek heeft aangetoond dat onder rokers van mentholsigaretten vaak de misvatting leeft dat deze stof een beschermend gezondheidseffect heeft vergeleken met niet-mentholsigaretten. Dit feit zou aanhoudend gebruik kunnen aanmoedigen en de rookgewoonte mede in stand kunnen houden, en daardoor een verhoogde blootstelling aan de giftige bestanddelen in sigarettenrook veroorzaken.

© Afbeelding: Federal Office of Public Health FOPHFederal Office of Public Health, Switserland