Vaccinatie tegen COVID-19 werkt ook bij mensen met een afweerstoornis (immuungecompromitteerde patiënten), maar soms minder goed. Het is belangrijk voor deze mensen om zich goed te laten vaccineren, omdat COVID-19 voor hen extra risicovol kan zijn. 

Waarom is vaccinatie tegen COVID-19 belangrijk voor mensen met een afweerstoornis, zogeheten ‘immuungecompromitteerde’ patiënten?

COVID-19 is vooral risicovol voor mensen ouder  dan 60 jaar. Hoe ouder, hoe meer risico. Mensen met afweerstoornissen hebben net zo veel risico als de oudere mensen, ook als ze jonger zijn dan 60 jaar. Een verzwakte afweer kan op verschillende manieren ontstaan. Bijvoorbeeld door afweeronderdrukkende medicatie (zogeheten ‘immuunsuppressiva’ die gebruikt worden bij auto-immuunziekten), na een transplantatie, door beenmergziekten, tijdens de behandeling van kanker, of soms door een aangeboren of later verkregen afwijking van de afweer (immuundeficiëntie). Het risico is niet gelijk voor de verschillende groepen immuungecompromitteerde patiënten, maar hangt sterk af van hoeveel het afweersysteem onderdrukt is. Sommige van deze patiëntengroepen zijn daarom eerder gevaccineerd dan anderen. 

Werkt vaccinatie tegen COVID-19 wel bij immuungecompromitteerde patiënten?

Ja, maar soms minder goed. In de onderzoeken met de COVID-19 vaccins zijn (bijna) geen immuungecompromitteerde patiënten onderzocht, zodat die gegevens nog ontbreken. Dat wordt nu onderzocht. Niet elke patiënt is gelijk en er kunnen tussen patiënten onderling verschillen zijn hoe goed de vaccins beschermen. Dat is ook bekend uit onderzoeken naar effectiviteit van andere vaccins bij immuungecompromitteerde patiënten. Meer informatie zal in de komende maanden bekend worden.

Hoe kan ik weten of ik beschermd ben na vaccinatie?

Bij de meeste COVID-19 vaccins zijn 2 prikken nodig voor een goede bescherming. Pas minimaal 1 week na de 2e prik is er kans op goede bescherming tegen COVID-19. Bij immuungecompromitteerde patiënten kan ook na die 2e prik de bescherming niet goed zijn doordat er te weinig afweerstoffen ontstaan na vaccinatie. Er lopen onderzoeken bij  verschillende groepen immuungecompromitteerde patiënten over hoe goed het vaccin bij hen werkt. Dit zijn onderzoeken waarbij in het bloed wordt gemeten hoe het immuunsysteem reageert op het vaccin. Daarnaast komt er ook steeds meer informatie uit onderzoeken van andere landen. Samen geven deze gegevens informatie of COVID-19 na vaccinatie bij de verschillende typen immuungecompromitteerde patiënten nog kan ontstaan en of dat nog complicaties kan geven.

Moet ik als immuungecompromitteerde patiënt een bloedtest laten doen om te weten of ik beschermd ben na vaccinatie?

Nee, dat heeft nu nog geen zin, omdat we helaas nog niet weten hoeveel antistoffen of afweercellen genoeg zijn voor bescherming. Die data komen hopelijk wel beschikbaar in de komende maanden. Dan kan ook worden bepaald welke immuungecompromitteerde patiënten een bloedtest moeten doen om te checken of de vaccinatie heeft gewerkt. Daarmee kan ook besloten worden een derde  vaccinatie (‘booster’) toe te dienen. Of om in de toekomst te kunnen bepalen of er een behandeling nodig is als er toch een infectie optreedt.

Heeft het zin een antistoftest te doen via een commercieel testbureau?

Nee, dat heeft op dit moment geen zin. De uitslag van een antistofbepaling geeft geen duidelijkheid over hoe goed die bescherming is. Als een patiënt een test wil laten doen, dan bij voorkeur via de arts die de patiënt behandelt in het ziekenhuis. Dan komt de uitslag van die test in het dossier van de patiënt in het ziekenhuis. De arts kan die uitslag in de toekomst vergelijken met de informatie over de benodigde hoeveelheid antistoffen. 

Ik heb een antistoftest laten doen, die zegt dat ik positief ben. Betekent dat dat ik nu beschermd ben?

Dat is onbekend. Het betekent dat het vaccin in elk geval antistoffen heeft laten aanmaken door het immuunsysteem. Of dat voldoende antistoffen zijn om echt (langdurig) bescherming te bieden tegen het virus of de complicaties van een infectie, weten we nog niet. Bespreek in elk geval met uw specialist wat die uitslag in uw geval betekent. Patiënten moeten zich nog steeds aan de corona-regels houden, onafhankelijk van een testuitslag.  

Ik heb een antistoftest laten doen, die zegt dat ik negatief ben. Betekent dat dat ik niet beschermd ben? 

Het betekent dat het vaccin het immuunsysteem niet genoeg heeft aangezet om antistoffen aan te maken. Negatief kan zijn: helemaal geen, of te weinig om met die test te ontdekken. Het is dus mogelijk dat u niet beschermd bent tegen COVID-19 of het krijgen van een ernstige vorm ervan. Bespreek met uw specialist wat die uitslag in uw geval betekent.  Patiënten moeten zich nog steeds aan de corona-regels houden, onafhankelijk van een testuitslag.

Raakt mijn immuunsysteem niet uitgeput door vaccineren, omdat ik al afweerstoornissen heb? 

Gelukkig heeft het afweersysteem een hele grote capaciteit om te reageren. Er is dus geen reden om vaccinatie achterwege te laten.  Maar het kan zijn dat door uw ziekte of medicijngebruik de reactie na 2 prikken nog niet goed genoeg is. Daarom is er misschien wel een derde vaccinatie nodig voor goede bescherming. Hoe goed de reactie is, ligt aan de ziekte, de gebruikte medicijnen ( ‘immuunsuppressiva’) of het aantal immuunsuppressiva die men gelijktijdig inneemt. Het ligt dus niet aan een uitgeput immuunsysteem. Een negatieve antistoftest na het corona-vaccin wil dus niet zeggen dat het immuunsysteem helemaal niet meer werkt. En een positieve antistoftest na het corona-vaccin wil niet zeggen dat het immuunsysteem goed genoeg werkt om ernstige COVID-19 te voorkomen.

Moet ik nog een derde vaccinatie laten zetten om mij beter te beschermen (of een tweede na het Janssen-vaccin)?

Dat is nog niet duidelijk en wordt nog onderzocht, ook bij Nederlandse patiënten. Het kan zijn dat een patiënt gevraagd wordt om deel te nemen aan een onderzoek hiernaar. Als er meer informatie beschikbaar komt over het nut van een derde vaccinatie hoort u dit van  uw specialist of huisarts. 

Ik heb al COVID-19 gehad. Moet ik me nog laten vaccineren?

Ja. Bij mensen die afweerstoornissen hebben, kan de bescherming door een eerdere infectie minder goed zijn dan bij andere mensen. Het is daarom beter om u toch volledig te laten vaccineren, ook als u al COVID-19 heeft gehad. De meeste volwassenen hoeven na eerdere COVID-19 slechts 1 vaccin te krijgen. Bij de personen met afweerstoornissen worden 2 vaccinaties geadviseerd, om daarmee de meest optimale bescherming door vaccinatie te kunnen krijgen.

Ik ben gevaccineerd: moet ik me nog houden aan de corona-regels?

Ja. Omdat vaccinatie niet 100% beschermt tegen een infectie, is het belangrijk om u aan de coronaregels te blijven houden. Ook beschermt vaccinatie niet 100% tegen de overdracht van het virus. Dus iemand die gevaccineerd is en zelf niet ziek wordt kan mogelijk het virus nog wel verspreiden . Daarom is het -zeker als u een verminderde afweer hebt- belangrijk om u ook na vaccinatie  aan de corona-regels te blijven houden. 

Moet ik me nog laten testen als ik koorts heb nadat ik gevaccineerd ben?

Ja. Na 1 prik is de bescherming door het vaccin niet optimaal en pas minimaal 1 week na de 2e prik is er kans op goede bescherming tegen COVID-19. Vóór dat tijdstip is de bescherming niet goed. Bij sommige patiënten kan ook na de tweede prik de bescherming niet goed zijn, zodat er kans blijft op COVID-19. Testen bij klachten blijft dus noodzakelijk. Neem contact op met uw behandelaar bij een positieve test.

Als het vaccin bij mij niet goed werkt én ik me goed aan de coronaregels houdt, wat is er verder nog extra mogelijk om mij te beschermen?

Vaccineren van huisgenoten kan ook helpen: er is dan minder kans op een ziek persoon in het huishouden en daardoor minder kans op besmetting. Iedereen van 12 jaar en ouder die een vaccinatie wil, zal in september volledig gevaccineerd zijn. Over vaccineren van nog jongere kinderen is nog niets bekend.