Vaccinatie tegen COVID-19 werkt ook bij mensen met een afweerstoornis (immuungecompromitteerde patiënten), maar soms minder goed. Het is belangrijk voor deze mensen om zich goed te laten vaccineren, omdat COVID-19 voor hen extra risicovol kan zijn. Bij sommige ernstig  immuungecompromitteerde patiënten zijn twee vaccinaties onvoldoende. Zij hebben te weinig  afweer opgebouwd. Bij hen kan een 3de vaccinatie verbetering geven van de immuniteit.

Vragen over een 3de vaccinatie voor mensen met een afweerstoornis

Veel mensen met een afweerstoornis (‘immuungecompromitteerde patiënten’) zijn voldoende beschermd met twee COVID-19 vaccinaties. Maar er zijn patiënten in een aantal specifieke groepen die na twee vaccinaties onvoldoende antistoffen hebben opgebouwd tegen COVID-19. Dat is gebleken uit wetenschappelijk onderzoek. Deze mensen zijn mogelijk niet goed beschermd tegen COVID-19. Daarom hebben medisch specialisten geadviseerd deze patiëntengroepen een 3de vaccinatie te geven. De verwachting is dat een deel van deze patiënten na die 3de vaccinatie wel voldoende beschermd zal zijn. 

Het gaat om 200.000-400.000 patiënten met een ernstige afweerstoornis, vanaf 12 jaar, die onder behandeling zijn bij een medisch specialist:

  • Na orgaantransplantatie; 
  • Na beenmerg- of stamceltransplantatie (autoloog of allogeen)*;
  • Patiënten die behandeling voor een kwaadaardige hematologische aandoening ondergaan of recent hebben ondergaan, waaronder CARCalculation of Air Pollution from Road traffic-T-cel therapie*; 
  • Alle patiënten met een hematologische maligniteit waarvan bekend is dat dit geassocieerd is met ernstige immuundeficiëntie (bijv. chronische lymfatische leukemie, multiple myeloom, ziekte van Waldenström)*; 
  • Alle kankerpatiënten (solide tumoren) die minder dan 3 maanden voor hun COVID-19 vaccinaties chemotherapie en/of immune checkpoint inhibitors toegediend kregen;
  • Alle nierpatiënten, die door een specialist gecontroleerd worden, met eGFR <30ml/min^1.73m2 met immunosuppressiva;
  • Alle dialysepatiënten; 
  • Personen met primaire immuundeficiëntie waarbij hun specialist dat geïndiceerd vindt (volgens gedefinieerde lijst met indicaties door de Nederlandse Internisten Vereniging); 
  • Patiënten die behandeld worden met de volgende immunosuppressiva: 
    • B-cel depleterende medicatie: anti-CD20 therapie, zoals Rituximab, Ocrelizumab; 
    • sterk lymfopenie-inducerende medicatie: fingolimod (of soortgelijke S1P agonisten),
    • cyclofosfamide (zowel pulsen als hoog oraal); 
    • mycofenolaat mofetil in combinatie met langdurig gebruik van 1 of meerdere andere immunosuppressiva

* indien hiervoor onder behandeling of in de afgelopen 2 jaar hiervoor onder behandeling geweest.

Bij een deel van de mensen zal na de 3de vaccinatie wel een goede bescherming tegen COVID-19 ontstaan. Bij een ander deel van de mensen zal de immuunreactie nog steeds achterblijven en is er nog steeds geen goede bescherming tegen COVID-19 mogelijk. Bij wie dat gebeurt is niet goed te voorspellen. Daarom blijft het ook na de 3de vaccinatie noodzakelijk om de coronamaatregelen te handhaven en personen van 12 jaar en ouder in het huishouden te vaccineren. Daarmee neemt het risico op een infectie in elk geval af.

De medisch specialisten zien in onderzoeken bij immuungecompromitteerde patiënten dat veel patiënten wel een voldoende immuunreactie op de vaccinaties hebben. Dan is er een redelijke of goede bescherming tegen COVID-19 te verwachten en is een 3de vaccinatie niet nodig. Deze patiënten krijgen daarom geen uitnodiging voor de 3de vaccinatie. De 3de vaccinatie wordt alleen aangeboden aan de patiënten waarvan de medisch specialisten vermoeden, of weten, dat ze onvoldoende beschermd zijn na de eerdere 2 vaccinaties. 
Weet u zeker dat u wel een uitnodiging moet ontvangen en heeft u eind oktober nog geen uitnodiging ontvangen? Houd u dan deze webpagina in de gaten. Eind oktober is duidelijk of er toch nog mensen een uitnodiging moeten krijgen en hoe dat gaat gebeuren. 

De vaccinatie wordt door de GGDGemeentelijke Gezondheidsdienst geregistreerd in CoronIT en is terug te vinden op mijn.rivm.nl. Informatie over het vaccinatiebewijs staat op Rijksoverheid.

Vanaf oktober ontvangen de mensen die in aanmerking komen een uitnodiging van het ziekenhuis. Niet alle mensen ontvangen gelijk een uitnodiging, dat gebeurt verspreid. De ziekenhuizen sturen met een spreiding van enkele weken de uitnodiging naar hun patiënten. 

Alleen als je in aanmerking komt voor een 3de vaccinatie ontvang je een uitnodiging van het ziekenhuis. In de uitnodiging staat een speciaal telefoonnummer waarmee je zelf een afspraak kunt maken voor de vaccinatie. De vaccinatie gebeurt op een GGDGemeentelijke Gezondheidsdienst priklocatie, en met een mRNA vaccin (Pfizer of Moderna). 

Alleen als je een uitnodiging ontvangt kun je een afspraak maken. In de uitnodigingsbrief staat een speciaal telefoonnummer waarmee dat kan. Na het maken van de afspraak ontvang je een afspraakbevestiging per mail met een link naar de gezondheidsverklaring. De gezondheidsverklaring moet vooraf ingevuld worden. 

! Het is belangrijk om de uitnodiging mee te nemen naar de afspraak. Zonder de uitnodiging kan er geen vaccinatie gegeven worden! 
 

Twijfelt u of u in staat bent om naar een GGDGemeentelijke Gezondheidsdienst-priklocatie te komen, neemt u dan contact op met het GGD afsprakencentrum (via het telefoonnummer in uw uitnodiging) om te overleggen wat er mogelijk is. Kunt u ook met hulp niet vervoerd worden, dan kunt u contact met uw huisarts opnemen om andere mogelijkheden te bespreken.

De 3de vaccinatie voor deze groep mensen bestaat uit een vaccinatie met een mRNA vaccin (Pfizer of Moderna). Je kunt zelf niet kiezen voor een bepaald merk, je krijgt wat er op dat moment op de GGDGemeentelijke Gezondheidsdienst beschikbaar is. Je krijgt dus óf een vaccin van hetzelfde merk als waar je eerder mee bent gevaccineerd, of je krijgt een vaccin van een ander merk. Het is in ieder geval wel altijd een mRNA vaccin.

De 3de vaccinatie kan dezelfde bijwerkingen geven als je misschien na de eerste of tweede dosis hebt gehad. 

Nee, dat is niet nodig. Je ontvangt een uitnodiging van jouw medisch specialist, omdat je een specifieke ziekte hebt, of behandeling ondergaat. De selectie voor een 3de vaccinatie wordt niet gemaakt op basis van een laboratoriumuitslag. Het is ook nog niet mogelijk op een betrouwbare manier te meten of je voldoende afweer heeft opgebouwd. Er zijn wel testen in omloop die bepalen of je antistoffen tegen het coronavirus hebt, maar het is nog onduidelijk wat de waarde van deze zelftesten is, en wat de uitslag minimaal moet zijn om beschermd te zijn tegen een ernstig ziektebeloop in geval van COVID-19 infectie.

Een 3de vaccinatie kan ervoor zorgen dat mensen die nog onvoldoende beschermd zijn na 2 vaccinaties alsnog een betere bescherming krijgen (‘een immuunreactie opbouwen’). Deze 3de vaccinatie is voor deze mensen daarmee onderdeel van de basisvaccinatie, die voor de meeste andere mensen uit 1 of 2 vaccinaties bestaat.

Dit is anders bij een booster. Een booster is een extra prikkel voor het afweersysteem, een oppepper. Die is voor mensen die na 1 of 2 vaccinaties eerst wel voldoende bescherming opgebouwd hebben, maar bij wie de bescherming daarna is afgenomen. Of dat later nodig is zal door de Gezondheidsraad worden beoordeeld.

U moet eerst een afspraak voor uw 2de vaccinatie maken. Pas daarna kunt u de 3de vaccinatie halen. Tussen 2de de en 3de vaccinatie moet minstens 28 dagen zitten. Als u 1 vaccinatie met Janssen hebt gehad, dan kunt u met de uitnodigingsbrief gewoon een afspraak maken.

Als u 1 vaccinatie met Janssen hebt gehad, dan kunt u met de uitnodigingsbrief gewoon een afspraak maken. U krijgt dan een 2de vaccinatie met een mRNA vaccin.

Ja. Bij mensen die afweerstoornissen hebben, kan de bescherming door een eerdere infectie minder goed zijn dan bij andere mensen. Het is daarom beter om je toch volledig te laten vaccineren, ook als je al COVID-19 hebt gehad. De meeste volwassenen krijgen na een infectie met COVID-19 één vaccinatie. Bij de mensen met afweerstoornissen worden twee vaccinaties geadviseerd om de meest optimale bescherming door vaccinatie te kunnen krijgen. Als je behoort tot de groep patiënten die een uitnodiging ontvangt voor een 3de vaccinatie, is het advies om ook de 3de vaccinatie te halen.

Er wordt aangenomen dat voor deze 3de vaccinatie beide mRNA vaccins ingezet kunnen worden, ongeacht welk merk vaccin je voor een 1ste en 2de vaccinatie hebt ontvangen.
Een 3de vaccinatie (van hetzelfde of van een ander merk) staat nog niet officieel beschreven in de huidige onderzoeksresultaten en bijsluiters van de vaccins. Op theoretische gronden (medische redeneringen) is er geen verschil in effectiviteit en bijwerkingen te verwachten tussen Pfizer of Moderna als 3de vaccinatie. Het maakt niet uit welk merk vaccin is gebruikt bij eerdere vaccinaties: Pfizer, Moderna, AstraZeneca of Janssen. Daarom is nu besloten dat in het traject van een 3de vaccinatie de vaccins gecombineerd (heteroloog) kunnen worden. Hierdoor kan ook snel gestart worden met het geven van een 3de vaccinatie.

Vragen over vaccineren bij mensen met een afweerstoornis

Een verzwakte afweer kan op verschillende manieren ontstaan. Bijvoorbeeld door afweeronderdrukkende medicijnen (immuunsuppressiva: medicijnen die gebruikt worden bij auto-immuunziekten), na een transplantatie, door beenmergziekten, tijdens de behandeling van kanker, of soms door een aangeboren of later verkregen afwijking van de afweer (immuundeficiëntie).

Voor mensen met afweerstoornissen, ook jonger dan 60 jaar, is COVID-19 net zo risicovol als voor de oudere mensen. Het risico is niet gelijk voor de verschillende groepen patiënten, maar hangt sterk af van hoeveel het afweersysteem onderdrukt is. 

Ja, maar bij sommige specifieke groepen mensen met een ernstige afweerstoornis werkt het soms minder goed. Niet elke patiënt is gelijk en tussen patiënten onderling verschilt de mate van bescherming door de vaccins. Dat is ook bekend uit onderzoeken naar effectiviteit van andere vaccins bij immuungecompromitteerde patiënten. Er wordt onderzoek gedaan waarbij in het bloed wordt gemeten hoe het immuunsysteem reageert op het vaccin. Door onderzoek moet duidelijk worden of COVID-19 na vaccinatie bij immuungecompromitteerde patiënten nog kan ontstaan en of dat nog complicaties kan geven. Inmiddels zijn enkele groepen patiënten bepaald bij wie voor een aantal een aanvullende 3e vaccinatie wordt aangeraden.

Nee, dat heeft nu nog geen zin, omdat we nog niet weten hoeveel antistoffen of afweercellen genoeg zijn voor bescherming. Die data komen naar verwachting beschikbaar in de komende maanden. Dan kan beter worden bepaald of de vaccinaties voldoende bescherming bieden. Of om in de toekomst te bepalen of er een behandeling nodig is als er toch een infectie optreedt.

Nee, dat heeft op dit moment geen zin. De uitslag van een antistofbepaling geeft geen duidelijkheid over hoe goed die bescherming is. Als een patiënt een test wil laten doen, dan bij voorkeur via de arts die de patiënt behandelt in het ziekenhuis. Dan komt de uitslag van die test in het dossier van de patiënt in het ziekenhuis. De arts kan die uitslag in de toekomst vergelijken met de informatie over de benodigde hoeveelheid antistoffen. 

Het betekent dat het vaccin in elk geval antistoffen heeft laten aanmaken door het immuunsysteem. Of dat voldoende antistoffen zijn om echt (langdurig) bescherming te bieden tegen het virus of de complicaties van een infectie, weten we nog niet. Bespreek in elk geval met jouw specialist wat die uitslag in jouw geval betekent. Patiënten moeten zich nog steeds aan de corona-regels houden, onafhankelijk van een testuitslag.

Het betekent dat het vaccin het immuunsysteem niet genoeg antistoffen heeft kunnen aanmaken. Negatief kan zijn: helemaal geen, of te weinig om met die test te ontdekken. Het is dus mogelijk dat je niet beschermd bent tegen COVID-19. Bespreek met jouw specialist wat die uitslag in jouw geval betekent.  Patiënten moeten zich nog steeds aan de corona-regels houden, onafhankelijk van een testuitslag.

Het afweersysteem kan prima omgaan met vaccineren. Er is geen reden om vaccinatie achterwege te laten.  Door uw ziekte of medicijngebruik zijn 2 vaccinaties soms nog niet goed genoeg .Hoe goed de reactie is, ligt aan de ziekte, de gebruikte medicijnen (mmuunsuppressiva) of het aantal medicijnen die je gelijktijdig inneemt. Het ligt dus niet aan een uitgeput immuunsysteem. Een negatieve antistoftest na het corona-vaccin wil dus niet zeggen dat het immuunsysteem helemaal niet meer werkt. En een positieve antistoftest na het corona-vaccin wil niet zeggen dat het immuunsysteem goed genoeg werkt om ernstige COVID-19 te voorkomen.

Ja. Bij mensen die afweerstoornissen hebben, kan de bescherming door een eerdere infectie minder goed zijn dan bij andere mensen. Het is daarom beter om je toch volledig te laten vaccineren, ook als je al COVID-19 hebt gehad. De meeste volwassenen krijgen na een infectie met COVID-19 één vaccinatie. Bij de mensen met afweerstoornissen worden twee vaccinaties geadviseerd, om daarmee de meest optimale bescherming door vaccinatie te kunnen krijgen.