De ziekte COVID-19 wordt veroorzaakt door het coronavirus SARSsevere acute respiratory syndrome-CoVcoronavirus-2. 
Hoe verspreidt het virus zich en wat kun je doen om verspreiding te voorkomen?

Hoe raak je besmet

Je kunt ziek worden als je besmet raakt met SARSsevere acute respiratory syndrome-CoVcoronavirus-2, het virus dat de ziekte COVID-19 veroorzaakt. Het virus komt je lichaam binnen via de luchtwegen. Je lichaam probeert te voorkomen dat virussen binnen dringen en zich verspreiden. Bijvoorbeeld door je  immuunsysteem, vaak afweer genoemd. Een ziekteverwekker moet daar langs komen voordat hij je ziek kan maken. Eén virusdeeltje is dan ook zelden genoeg om je ziek te maken. Je moet (meestal) in contact komen met een grote hoeveelheid virusdeeltjes voordat je ziek wordt.

Verspreiding van mens-op-mens 

Een persoon met COVID-19 maakt in zijn lichaam miljoenen kopieën aan van het virus. Deze kopietjes of deeltjes zitten vooral veel in de longen, maar ook op andere ‘natte’ plekken, zoals je keel of neusholte. Als je bijvoorbeeld schreeuwt, niest of hoest, komen er behalve lucht ook veel druppeltjes uit je longen, keel of neusholte naar buiten. Het virus kan anderen besmetten via deze druppeltjes, vooral  door nauw contact op minder dan 1,5 meter. Dit kan door:

  • Inademen van de kleinste druppeltjes 
  • Druppeltjes die in je ogen, je neus en mond komen, bijvoorbeeld doordat een besmettelijk persoon niest of hoest 
  • Aanraken van je neus, mond en ogen met je handen waarop het SARS-CoV-2 virus aanwezig is. 

De verspreiding van mens tot mens gaat razendsnel. 

Video: De verspreiding van mens tot mens gaat razendsnel.

Bekijk de video 

Hoe groter de afstand, hoe kleiner de kans op besmetting 

De kans dat je besmet raakt is het grootst als je dichtbij iemand met het coronavirus bent. In principe geldt: hoe groter de afstand, hoe kleiner de kans op besmetting. Dit komt doordat de grotere druppels niet zo ver komen. En de kleinste druppels verdunnen over een grotere afstand. Ook een goede luchtverversing draagt bij aan het voorkomen van verspreiding.

Onder bepaalde omstandigheden kan besmetting ook plaatsvinden via virusdeeltjes die in de kleine druppeltjes (aerosolen) een grotere afstand kunnen afleggen. Bijvoorbeeld in ruimtes waar geen of te weinig ventilatie is en/of veel mensen, vooral voor een langere tijd,- bij elkaar zijn. Overdracht van het SARS-CoV-2-virus via luchtkanalen van ventilatiesystemen is niet waargenomen.

Soms kunnen er ineens heel veel kleine druppels vrijkomen, zoals bij het aansluiten van patiënten op beademingsmachines op de intensive care (ICintensive care). Daarom gelden voor IC-medewerkers extra eisen aan bijvoorbeeld mondneusmaskers. 

Veel minder dan bijvoorbeeld op een IC, kunnen ook bij zingen of sporten ineens heel veel kleine druppels vrijkomen. Er zijn aanwijzingen dat zingen een verhoogd risico geeft op de verspreiding van SARS-CoV-2. Voor zangkoren heeft het OMTOutbreak Management Team in november 2020 daarover een advies gegeven. Bij binnensporten is het belangrijk extra te controleren op gezondheidsklachten, te zorgen dat mensen voldoende afstand kunnen houden en te zorgen voor een goede ventilatie

Oppervlakken

De kans dat het coronavirus SARS-CoV-2 zich verspreidt via pakketjes of oppervlakken (bijvoorbeeld een deurklink, winkelwagen of toetsenbord) lijkt klein. In het laboratorium is weliswaar aangetoond dat dit kan, maar dat was bij ideale omstandigheden die in de praktijk zelden zullen voorkomen. Het belangrijkste blijft: houd de kans zo klein mogelijk en was regelmatig je handen met water en zeep.

Verspreiding in beeld

Klik op de afbeelding om de poster Verspreiden en bestrijden te vergroten.

Meer info over verspreiding van het virus. Klik hierop voor meer info.

 

Houd afstand

In Nederland raden we aan om 1,5 meter afstand tot anderen te houden. Hierdoor is de kans kleiner dat mensen elkaar besmetten en het virus zich verspreidt. Bekend is dat de meeste druppels die vrijkomen bij het hoesten of niezen niet verder komen dan 1 tot 2 meter.  In een artikel in The Lancet was te lezen dat het beleid om 1 meter afstand te houden effectief was, maar dat 2 meter wellicht beter kon zijn, al was daar geen hard bewijs voor. Verschillende landen gaan verschillend met deze informatie om. Daarom geldt in sommige landen 1 meter afstand houden (bijv. Denemarken of China), in andere landen 2 meter (zoals in Spanje of Groot Brittannië), en in veel landen 1,5 meter (Nederland, Australië, België).

Hoe voorkom je verspreiding van het coronavirus SARS-CoV-2?

  • Laat je vaccineren, als je daarvoor een uitnodiging krijgt.
  • Houd minimaal 1,5 meter afstand (2 armlengtes) van anderen. 
  • Vermijd drukke plekken en ruimtes.
  • Zorg altijd voor goede ventilatie van je woning en je werkplek, 24 uur per dag. Meer informatie over ventileren is te vinden op de website van de Rijksoverheid of op de RIVMRijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu-pagina ‘Ventilatie’.
  • Blijf thuis bij klachten en laat je testen.
  • Was je handen met water en zeep, hiermee verwijder je het virus van je handen en kun je jezelf of anderen minder makkelijk besmetten. Was je handen bijvoorbeeld als je thuiskomt, na de WC bent geweest of voor het eten. Zie voor alle momenten de poster ‘Goed je handen wassen’ van de Rijksoverheid, of kijk op de RIVM-pagina ‘Hygiene’.
  • Raak je gezicht zo min mogelijk aan met je handen, op die manier is de kans kleiner dat je besmet raakt als je het virus op je handen hebt en besmet je anderen minder snel.
  • Gebruik papieren zakdoekjes om je neus te snuiten en gooi deze daarna weg.
  • Heb je geen papieren zakdoekjes; hoest en nies dan in de binnenkant van je elleboog, zo blijven je handen eerder virusvrij.
  • Schud geen handen, zo kan het virus zich minder gemakkelijk via handen verspreiden
  • Blijf zoveel mogelijk thuis.

De overheid heeft maatregelen ingesteld om verspreiding te komen. Zie Nederlandse aanpak en maatregelen tegen het coronavirus SARS-CoV-2

Vragen over de verspreiding

Kun je door voedsel besmet worden met het coronavirus SARSsevere acute respiratory syndrome-CoVcoronavirus-2?

Er zijn geen aanwijzingen dat het virus zich verspreidt via het eten of bereiden van voedsel. Daarnaast hebben coronavirussen een levend dier of mens nodig om in te groeien en te vermeerderen, in tegenstelling tot bacteriën zoals bijvoorbeeld Salmonella. 
SARS-CoV-2 kan dus niet groeien in voedsel.

Kan SARS-CoV-2 zich verspreiden via glazen, serviesgoed of bestek? 

Besmetting door een bacterie of virus via oppervlakken is mogelijk. Op dit moment is de kans klein dat je een glas krijgt dat is gebruikt door iemand die het virus uitscheidt. Mensen met klachten moeten namelijk thuisblijven. De kans dat je het virus krijgt door uit een glas te drinken dat is gebruikt door iemand die nog geen klachten heeft en toch het virus blijkt te hebben, is klein, maar aanwezig. Om die kans zo klein mogelijk te houden, is het belangrijk dat het glas goed schoongemaakt is. Hetzelfde geldt voor serviesgoed en bestek. Besmetting gebeurt in de meeste gevallen via druppels door niezen/hoesten en via de handen. Volg daarom de bestaande hygiëneadviezen en maatregelen die voor iedereen gelden.

Kun je besmet raken door het gebruik van de douche of toiletruimte bijvoorbeeld op de camping / zwembad?

De kans dat het virus zich verspreidt door het gebruik van een gemeenschappelijke douche of toiletruimte op camping of zwembad is heel erg klein. Het virus kan wel aanwezig zijn in ontlasting of urine, maar er is geen bewijs voor besmetting via een toilet.

Kan ik een ventilator of airconditioning gebruiken? 

Op de pagina Hitte en COVID-19 vind je het antwoord op deze vraag en andere vragen over Hitte en COVID-19.  Of bekijk de notitie waarin verder wordt ingegaan op de rol van ventilatie bij de verspreiding van het coronavirus SARS-CoV-2.

Kunnen mensen het virus overdragen voordat ze klachten hebben?

Ook voordat je ziek wordt, kan je het virus al bij je dragen. En vlak voordat je klachten hebt, kun je ook al besmettelijk zijn. Maar hoe meer klachten je hebt, bijvoorbeeld hoesten en/of niezen, hoe meer virus je dus kan verspreiden. 

Ik heb hooikoorts of een allergie. Mag ik naar buiten of naar mijn werk?

In principe wel. Als je hooikoorts hebt, heb je elk jaar dezelfde klachten in ongeveer dezelfde periode. Je kan dan goed aanvoelen of het ‘die klachten van de hooikoorts’ zijn. Hetzelfde geldt voor klachten die typisch passen bij een allergie. Bij twijfel of als de klachten anders aanvoelen: laat je testen en blijf thuis tot de uitslag bekend is.

Kan ik besmet raken door sigarettenrook van een persoon met COVID-19?

Het uitblazen van sigarettenrook zal waarschijnlijk niet anders zijn dan het uitblazen van gewone adem. De kans op besmetting is daardoor hetzelfde als bij een niet-roker. Rokers kunnen wel meer hoesten dan mensen die niet roken. Maar sowieso moeten mensen al 1,5 meter afstand van elkaar houden, om onderlinge besmetting te voorkomen.
Mensen die zelf roken, moeten rekening houden met grotere risico’s. Wie rookt, is kwetsbaarder voor COVID-19.