De ziekte COVID-19 wordt veroorzaakt door het nieuwe coronavirus (SARSsevere acute respiratory syndrome-CoV2). 
Hoe verspreidt het nieuwe coronavirus zich en wat kun je doen om verspreiding te voorkomen?

Van mens tot mens

 Je kunt ziek worden als je besmet raakt met SARSsevere acute respiratory syndrome-CoV2, het virus dat het nieuwe coronavirus veroorzaakt. Je lichaam verdedigt zich op verschillende manieren tegen het virus. Het bekendst is je huid. Die vormt als het ware een muur om je lichaam die voor veel ziekteverwekkers ondoordringbaar is. Daarnaast zijn er tal van andere verdedigingslinies waar een ziekteverwekker langs moet komen voordat je ziek kunt worden, zoals het immuunsysteem – vaak afweer genoemd. Eén virusdeeltje is dan ook zelden genoeg om ziek van te worden. Je moet (meestal) in contact komen met een grote hoeveelheid virusdeeltjes voordat je ziek wordt.

Een ziek iemand met het nieuwe coronavirus maakt in zijn lichaam miljoenen kopieën aan van dit virus. Deze deeltjes zitten vooral veel in de longen, maar ook op andere ‘natte’ plekken, zoals je keel of neusholte. Als je niest of hoest, komen er behalve lucht ook heel veel druppeltjes uit je longen, keel of neusholte.. Het nieuwe coronavirus verspreid zich via deze druppels.

Hoesten of niezen

Als andere mensen die druppels inademen, of bijvoorbeeld via de handen in de mond, neus of ogen krijgen, kunnen zij besmet raken met het virus. Hoe zieker je bent, hoe meer je hoest en/of niest en hoe meer virus je dus kan verspreiden.

Grote of kleine druppels

Ondanks dat het nieuwe coronavirus nog een vrij nieuw virus is waarvan nog lang niet alles bekend is, weten we dat andere mensen vooral via de wat grotere druppels besmet worden. De grote druppels  komen niet zo ver (zelden verder dan 1,5 meter) Onder normale omstandigheden lijkt de kans op verspreiding van het nieuwe coronavirus via de kleine druppels die in de lucht blijven hangen klein. Dit blijkt ook uit verschillende wetenschappelijke artikelen die hier over berichten. Hieruit blijkt ook dat ventilatiesystemen geen rol lijken te spelen bij de verspreiding van het nieuwe coronavirus Het lijkt erop dat het virus wel in de fijne kleine druppeltjes kan zitten, maar dat de dosis virus daarin meestal niet voldoende is om iemand te infecteren, behalve als het er heel veel zijn, zoals bij het beademen van een patiënten met het nieuwe coronavirus op de intensive care. De duidelijkste aanwijzing hiervoor is het reproductiegetal (Ro) van het nieuwe coronavirus. Dit getal is een maat voor hoeveel mensen besmet raken door een ziek persoon als je geen maatregelen treft. Voor het nieuwe coronavirus ligt het reproductiegetal tussen de 2 en 4. Ziekten die zich via fijne kleine druppeltjes verspreiden en lang in de lucht blijven ‘hangen’ hebben een hoger reproductiegetal. Enkele bekend voorbeelden hiervan zinj tuberculose en mazelen. Iemand met mazelen besmet (als er geen maatregelen zoals isolatie of vaccinaties getroffen zijn) ongeveer 17 personen.

Sporters en musici

Het is nog niet bekend of sporten voor meer verspreiding zorgt, bijvoorbeeld door meer druppels. Hetzelfde geldt voor musici met blaasinstrumenten of zangkoren. Bij sporten en zingen komen zeker ook grote druppels vrij, net als bij schreeuwen en praten, maar niet zo veel als bij hoesten of niezen.

Oppervlakten

Ook lijkt de kans klein dat het nieuwe coronavirus zich verspreid via pakketjes of oppervlakten (van een deur tot winkelwagen). In het laboratorium is weliswaar aangetoond dat dit kan, maar dat was bij ideale omstandigheden die zelden zullen voorkomen. Het belangrijkste blijft: houd de kans zo klein mogelijk en was regelmatig je handen.

Hoe voorkom je verspreiding van het nieuwe coronavirus?

  • Was vaak je handen met zeep, hiermee verwijder je het virus van je handen en kun je jezelf of anderen minder makkelijk besmetten
  • Raak je gezicht zo min mogelijk aan met je handen, op die manier is de kans kleiner dat je besmet raakt als je het virus op je handen hebt en besmet je anderen minder snel.
  • Hoest en nies in de binnenkant van je elleboog, zo blijven je handen eerder virusvrij.
  • Gebruik papieren zakdoekjes om je neus te snuiten en gooi deze daarna weg.
  • Schud geen handen, zo kan het virus zich minder gemakkelijk via handen verspreiden
  • Houd 1,5 meter afstand (2 armlengtes) van anderen. Zo kan het virus zich minder makkelijk verspreiden door (ongewild) hoesten of niezen
  • Werk zoveel mogelijk thuis, als mensen minder contact met elkaar hebben, kan het virus zich minder gemakkelijk verspreiden.

De overheid heeft maatregelen ingesteld om verspreiding te komen. Zie Nederlandse aanpak en maatregelen tegen het nieuwe coronavirus

Vragen over de verspreiding

Kun je door voedsel besmet worden met het nieuwe coronavirus?

Als je eten klaarmaakt is het sowieso belangrijk om altijd de hygiënemaatregelen te volgen. Dit voorkomt besmettingen met allerlei ziekteverwekkers zoals bijvoorbeeld salmonella. Er zijn geen aanwijzingen dat het virus zich verspreidt via het eten of bereiden van voedsel. Daarnaast hebben coronavirussen een levend dier of mens nodig om in te groeien en te vermeerderen, in tegenstelling tot bacteriën zoals bijvoorbeeld Salmonella. 
Het nieuwe coronavirus kan dus niet groeien in voedsel.

Is het veilig om te musiceren (zingen/blazen) met een band/koor/groep/muziekvereniging?

Mogelijk geeft het een verhoogd risico op verspreiding van het nieuwe coronavirus als mensen met een groep gaan zingen of musiceren op blaasinstrumenten. Dat wordt nog onderzocht. Zolang we dit niet zeker weten, raden we af om samen te musiceren (zingen/blazen).

Kunnen mensen het nieuwe coronavirus overdragen voordat ze klachten hebben?

Uit de meest actuele wetenschappelijke inzichten blijkt dat mensen al besmettelijk kunnen zijn op het moment dat zij de allereerste klachten krijgen. Omdat die  klachten soms erg mild zijn, is het onduidelijk of mensen ook al besmettelijk zijn vóórdat ze klachten hebben. Daarom wordt bijvoorbeeld bij contactopsporing rond een patiënt gekeken naar contacten vanaf twee dagen vóórde eerste klachten.

Wat wordt bedoeld met groepsimmuniteit?

Wie COVID-19 heeft gehad, is daarna waarschijnlijk immuun voor het nieuwe coronavirus. Dat betekent dat deze persoon niet meer ziek kan worden van dit virus. Hoe meer mensen immuun zijn voor het virus, hoe minder het virus kans heeft om zich te verspreiden. Daarmee wordt de kans ook kleiner dat het virus kwetsbare personen bereikt. Met groepsimmuniteit bouw je als het ware een beschermende muur om kwetsbare personen.

Kan ik besmet raken door sigarettenrook van een COVID-19 patiënt?

Het uitblazen van sigarettenrook zal waarschijnlijk niet anders zijn dan het uitblazen van een gewone adem. De kans op besmetting is daardoor hetzelfde als bij een niet-roker. Rokers kunnen wel meer hoesten dan mensen die niet roken. Maar sowieso moeten mensen al 1,5 meter afstand van elkaar houden, om onderlinge besmetting te voorkomen.
Mensen die zelf roken, moeten rekening houden met grotere risico’s. Wie rookt, is kwetsbaarder voor het nieuwe coronavirus.

Kan ik seks hebben?

Je kunt seks met een vaste partner hebben. In de volgende situaties is het advies om geen seks te hebben:

  • Je hebt (lichte) klachten die kunnen wijzen op het nieuwe coronavirus (verkoudheid, hoesten, keelpijn, kortademigheid of koorts). Worden de klachten erger? Neem dan contact op met je huisarts.
  • Je hebt een bewezen COVID-19-infectie en bent in isolatie.
  • Je bent huisgenoot of partner van iemand met een bewezen COVID-19-infectie of met (milde) klachten.
  • Zijn de klachten 24 uur weg? Dan kun je weer seks hebben.

Kun je zoenen met je partner?

Je kunt zoenen met je partner. Je kunt het nieuwe coronavirus krijgen en doorgeven via zoenen. Heeft je partner klachten die passen bij het nieuwe coronavirus? Zoen dan niet. Het advies om 1,5 meter afstand van andere mensen te houden betekent dus ook dat je niet met andere mensen zoent. 

Waarom wordt de openbare (buiten)ruimte niet gedesinfecteerd?

We raden af om in openbare (buiten)ruimte desinfectiemiddelen te gebruiken. De kans is zeer klein dat iemand besmet wordt via bijvoorbeeld vloeren, bankjes, speeltoestellen in een speeltuin of relingen op het station. De kans om ziek te worden, is nog kleiner als je je gezicht niet aanraakt met je handen. Was je handen met water en zeep gelijk als je thuis, op school of op je werk bent aangekomen.

Het is niet nodig om desinfectiemiddelen te sproeien of om buitenmeubilair zoals speeltoestellen en bushokjes te desinfecteren. Het voegt niets toe en het kan schadelijk zijn voor mens en milieu. Daarbij kunnen ziekteverwekkers ongevoelig worden voor een desinfectiemiddel als je het vaak gebruikt. Het desinfectiemiddel werkt dan niet meer. In grote openbare binnenruimten, zoals stations of winkelcentra, is het voldoende om schoon te maken met water en zeep of een allesreiniger. In Nederland zijn er geen middelen toegelaten voor het grootschalig desinfecteren van openbare (buiten)ruimte door middel van sproeien of vernevelen.

Kan ik ziek worden van het nieuwe coronavirus als ik ergens spullen of oppervlakken aanraak of vastpak?

De kans is klein dat je ziek wordt als je bijvoorbeeld in een winkel of bij iemand op bezoek spullen of oppervlakken aanraakt of vastpakt. Door niet met je met de handen in het gezicht te komen en regelmatig goed de handen te wassen voorkom je dat je ziek wordt. Was meteen je handen na het aanraken van oppervlakken of spullen van iemand die (mogelijk) COVID-19 heeft.