De ziekte COVID-19 wordt veroorzaakt door het nieuwe coronavirus (SARSsevere acute respiratory syndrome-CoV2). 
Hoe verspreidt het nieuwe coronavirus zich en wat kun je doen om verspreiding te voorkomen?

Van mens tot mens

 Je kunt ziek worden als je besmet raakt met SARSsevere acute respiratory syndrome-CoV2, het virus dat het nieuwe coronavirus veroorzaakt. Je lichaam verdedigt zich op verschillende manieren tegen het virus. Het bekendst is je huid. Die vormt als het ware een muur om je lichaam die voor veel ziekteverwekkers ondoordringbaar is. Daarnaast zijn er tal van andere verdedigingslinies waar een ziekteverwekker langs moet komen voordat je ziek kunt worden, zoals het immuunsysteem – vaak afweer genoemd. Eén virusdeeltje is dan ook zelden genoeg om ziek van te worden. Je moet (meestal) in contact komen met een grote hoeveelheid virusdeeltjes voordat je ziek wordt.

Een ziek iemand met het nieuwe coronavirus maakt in zijn lichaam miljoenen kopieën aan van dit virus. Deze deeltjes zitten vooral veel in de longen, maar ook op andere ‘natte’ plekken, zoals je keel of neusholte. Als je niest of hoest, komen er behalve lucht ook heel veel druppeltjes uit je longen, keel of neusholte. Het nieuwe coronavirus verspreidt zich via deze druppels.

Hoesten of niezen

Als andere mensen die druppels inademen, of bijvoorbeeld via de handen in de mond, neus of ogen krijgen, kunnen zij besmet raken met het virus. Hoe zieker je bent, hoe meer je hoest en/of niest en hoe meer virus je dus kan verspreiden.

Grote of kleine druppels

Ondanks dat het nieuwe coronavirus nog een vrij nieuw virus is waarvan nog lang niet alles bekend is, weten we dat andere mensen vooral via de wat grotere druppels besmet worden. De grote druppels  komen niet zo ver (zelden verder dan 1,5 meter).  

Het is op dit moment niet duidelijk of de kleine druppels (aerosolen) die in de lucht blijven hangen een rol spelen bij de verspreiding van het nieuwe coronavirus. Mochten ze een rol spelen in de verspreiding, dan is dit een minder belangrijke verspreidingsroute dan van de grotere druppels. Het beeld van de verspreiding van het coronavirus is hetzelfde als dat van andere virussen die door grote druppels worden overgedragen.

Het nieuwe coronavirus lijkt zich niet via ventilatiesystemen (zoals aircosystemen) te verspreiden (Lees de onderbouwing 'Aerogene verspreiding SARS-CoV-2 en ventilatiesystemen' en ‘Ventilatie en COVID-19’). Het lijkt erop dat het virus wel in de fijne kleine druppeltjes kan zitten, maar dat de hoeveelheid virus daarin meestal niet voldoende is om iemand te infecteren.

In sommige situaties kunnen er heel veel kleine druppels vrijkomen, zoals bij het aansluiten van patiënten op beademingsmachines op de intensive care en in veel mindere mate mogelijk ook bij sporten of zingen. In deze situaties worden daarom extra maatregelen genomen. Bijvoorbeeld goede bescherming van ICintensive care-medewerkers of controle op gezondheidsklachten, goede ventilatie en voldoende afstand bij binnensporten.

De duidelijkste aanwijzing hiervoor is het reproductiegetal (Ro) van het nieuwe coronavirus. Dit getal is een maat voor hoeveel mensen besmet raken door een ziek persoon als je geen maatregelen treft. Voor het nieuwe coronavirus ligt het reproductiegetal tussen de 2 en 4. Ziekten die zich via fijne kleine druppeltjes verspreiden en lang in de lucht blijven ‘hangen’ hebben een hoger reproductiegetal. Enkele bekende voorbeelden hiervan zijn tuberculose en mazelen. Iemand met mazelen besmet (als er geen maatregelen zoals isolatie of vaccinaties getroffen zijn) ongeveer 17 personen.

Houd afstand

In Nederland raden we aan om 1,5 meter afstand tot anderen te houden. Hierdoor is de kans kleiner dat mensen elkaar besmetten en het virus zich verspreidt. 
Bekend is dat de meeste druppels die vrijkomen bij het hoesten of niezen niet verder komen dan 1 tot 2 meter.  The Lancet liet onlangs in een artikel zien dat het beleid om 1 meter afstand te houden effectief was, maar stelde dat 2 meter wellicht beter kon zijn, al was daar geen hard bewijs voor. Verschillende landen gaan verschillend met deze informatie om. Daarom geldt in sommige landen 1 meter afstand houden (bijv. Denemarken of China), in andere landen 2 meter (zoals in Spanje of Groot Brittannië), en in veel landen 1,5 meter (Nederland, Australië, België).

Sporters en musici

Het is nog niet bekend of sporten voor meer verspreiding zorgt, bijvoorbeeld door meer druppels. Hetzelfde geldt voor musici met blaasinstrumenten of zangkoren. Bij sporten en zingen komen zeker ook grote druppels vrij, net als bij schreeuwen en praten, maar niet zo veel als bij hoesten of niezen.

Oppervlakten

Ook lijkt de kans klein dat het nieuwe coronavirus zich verspreidt via pakketjes of oppervlakten (van een deur tot winkelwagen). In het laboratorium is weliswaar aangetoond dat dit kan, maar dat was bij ideale omstandigheden die zelden zullen voorkomen. Het belangrijkste blijft: houd de kans zo klein mogelijk en was regelmatig je handen.

Hoe voorkom je verspreiding van het nieuwe coronavirus?

  • Was vaak je handen met zeep, hiermee verwijder je het virus van je handen en kun je jezelf of anderen minder makkelijk besmetten
  • Raak je gezicht zo min mogelijk aan met je handen, op die manier is de kans kleiner dat je besmet raakt als je het virus op je handen hebt en besmet je anderen minder snel.
  • Hoest en nies in de binnenkant van je elleboog, zo blijven je handen eerder virusvrij.
  • Gebruik papieren zakdoekjes om je neus te snuiten en gooi deze daarna weg.
  • Schud geen handen, zo kan het virus zich minder gemakkelijk via handen verspreiden
  • Houd 1,5 meter afstand (2 armlengtes) van anderen. Zo kan het virus zich minder makkelijk verspreiden door (ongewild) hoesten of niezen
  • Werk zoveel mogelijk thuis, als mensen minder contact met elkaar hebben, kan het virus zich minder gemakkelijk verspreiden.
  • Vermijd drukte en mijd de spits.

De overheid heeft maatregelen ingesteld om verspreiding te komen. Zie Nederlandse aanpak en maatregelen tegen het nieuwe coronavirus

Vragen over de verspreiding

Kun je door voedsel besmet worden met het nieuwe coronavirus?

Als je eten klaarmaakt is het sowieso belangrijk om altijd de hygiënemaatregelen te volgen. Dit voorkomt besmettingen met allerlei ziekteverwekkers zoals bijvoorbeeld salmonella. Er zijn geen aanwijzingen dat het virus zich verspreidt via het eten of bereiden van voedsel. Daarnaast hebben coronavirussen een levend dier of mens nodig om in te groeien en te vermeerderen, in tegenstelling tot bacteriën zoals bijvoorbeeld Salmonella. 
Het nieuwe coronavirus kan dus niet groeien in voedsel.

Kan het nieuwe coronavirus zich verspreiden via glazen, serviesgoed of bestek? 

Besmetting door een bacterie of virus via oppervlakken is mogelijk. Op dit moment is de kans klein dat je een glas krijgt dat is gebruikt door iemand die het virus uitscheidt. Mensen met klachten moeten namelijk thuisblijven. De kans dat je het virus krijgt door uit een glas te drinken dat is gebruikt door iemand die nog geen klachten heeft en toch het virus blijkt te hebben, is klein, maar aanwezig. Om die kans zo klein mogelijk te houden, is het belangrijk dat het glas goed schoongemaakt is. Hetzelfde geldt voor serviesgoed en bestek. Besmetting gebeurt in de meeste gevallen via druppels door niezen/hoesten en via de handen. Volg daarom de bestaande hygiëneadviezen en maatregelen die voor iedereen gelden.

Kun je besmet raken door het gebruik van de douche of toiletruimte bijvoorbeeld op de camping / zwembad?

De kans dat het nieuwe coronavirus zich verspreidt door het gebruik van een gemeenschappelijke douche of toiletruimte op camping of zwembad is heel erg klein. Het virus kan wel aanwezig zijn in ontlasting of urine, maar er is geen bewijs voor besmetting via een toilet.
Het virus wordt overgedragen via kleine druppeltjes die vrijkomen bij hoesten en niezen door een besmette persoon. Als je dichtbij staat en die druppeltjes inademt, of bijvoorbeeld via de handen in de mond, neus of ogen krijgt, kun je besmet raken met het virus. 
Houd daarom minimaal 1,5 meter afstand tot anderen en was regelmatig je handen met water en zeep; ook bij het verlaten van het douche- of toiletgebouw.
Verder is het belangrijk dat publieke toiletten en doucheruimtes regelmatig schoongemaakt worden volgens de
algemene hygiënerichtlijn en dat er goed gelucht wordt. 

Kan ik een ventilator of airconditioning gebruiken? 

Op de pagina Hitte en COVID-19 vind je het antwoord op deze vraag en andere vragen over Hitte en COVID-19.  Of bekijk de notitie waarin verder wordt ingegaan op de rol van ventilatie bij de verspreiding van het nieuwe coronavirus.

Is het veilig om te zingen met een band/koor/groep/muziekvereniging?

Het is onzeker of zingen een verhoogd risico op verspreiding van het nieuwe coronavirus geeft. Daarom is meezingen in groepsverband (bijvoorbeeld in spreekkoren of bij concerten) niet toegestaan. 
Professionele en amateurkoren en zanggroepen kunnen wel weer repeteren en optreden mits zij hierbij de aanvullende richtlijnen van het RIVM opvolgen.  
Kijk ook op rijksoverheid.nl voor meer informatie over mogelijkheden.

Kunnen mensen het nieuwe coronavirus overdragen voordat ze klachten hebben?

Uit de meest actuele wetenschappelijke inzichten blijkt dat mensen al besmettelijk kunnen zijn op het moment dat zij de allereerste klachten krijgen. Omdat die  klachten soms erg mild zijn, is het onduidelijk of mensen ook al besmettelijk zijn vóórdat ze klachten hebben. Daarom wordt bijvoorbeeld bij contactopsporing rond een patiënt gekeken naar contacten vanaf twee dagen vóór de eerste klachten.

Ik heb hooikoorts of een allergie. Mag ik naar buiten of naar mijn werk?

In principe wel. Als je hooikoorts hebt, heb je elk jaar dezelfde klachten in ongeveer dezelfde periode. Je kan dan goed aanvoelen of het ‘die klachten van de hooikoorts’ zijn. Hetzelfde geldt voor klachten die typisch passen bij een allergie. Bij twijfel of als de klachten anders aanvoelen: laat je testen en blijf thuis tot de uitslag bekend is.

Wat wordt bedoeld met groepsimmuniteit?

Wie COVID-19 heeft gehad, is daarna waarschijnlijk immuun voor het nieuwe coronavirus. Dat betekent dat deze persoon niet meer ziek kan worden van dit virus. Hoe meer mensen immuun zijn voor het virus, hoe minder het virus kans heeft om zich te verspreiden. Daarmee wordt de kans ook kleiner dat het virus kwetsbare personen bereikt. Met groepsimmuniteit bouw je als het ware een beschermende muur om kwetsbare personen.

Kan ik besmet raken door sigarettenrook van een COVID-19 patiënt?

Het uitblazen van sigarettenrook zal waarschijnlijk niet anders zijn dan het uitblazen van een gewone adem. De kans op besmetting is daardoor hetzelfde als bij een niet-roker. Rokers kunnen wel meer hoesten dan mensen die niet roken. Maar sowieso moeten mensen al 1,5 meter afstand van elkaar houden, om onderlinge besmetting te voorkomen.
Mensen die zelf roken, moeten rekening houden met grotere risico’s. Wie rookt, is kwetsbaarder voor het nieuwe coronavirus.

Kan ik seks hebben?

Je kunt seks met een vaste partner hebben. In de volgende situaties is het advies om geen seks te hebben:

  • Je hebt (lichte) klachten die kunnen wijzen op het nieuwe coronavirus. Worden de klachten erger? Neem dan contact op met je huisarts.
  • Je hebt een bewezen COVID-19-infectie en bent in isolatie.
  • Je bent huisgenoot of partner van iemand met een bewezen COVID-19-infectie of met (milde) klachten.
  • Zijn de klachten 24 uur weg? Dan kun je weer seks hebben.

Kun je zoenen met je partner?

Je kunt zoenen met je partner. Je kunt het nieuwe coronavirus krijgen en doorgeven via zoenen. Heeft je partner klachten die passen bij het nieuwe coronavirus? Zoen dan niet. Het advies om 1,5 meter afstand van andere mensen te houden betekent dus ook dat je niet met andere mensen zoent.