Het bevolkingsonderzoek borstkanker wordt voortdurend verbeterd. Dat gebeurt bijvoorbeeld naar aanleiding van evaluaties of nieuwe wetenschappelijke inzichten.

Welke ontwikkelingen spelen er in het bevolkingsonderzoek? Op deze pagina meer informatie over het uitnodigen van Oekraïense vluchtelingen, de arbeidsmarktproblematiek, MRI magnetic resonance imaging (magnetic resonance imaging)-screening in het bevolkingsonderzoek, risicostratificatie, PRISMA Piloting responsible research and innovation in industry (Piloting responsible research and innovation in industry)-studie en onderzoek naar pijnreductie.

Blik op toekomst bevolkingsonderzoeken en screenings

Het RIVM voerde de afgelopen periode een brede toekomstverkenning uit naar de bevolkingsonderzoeken en screenings. Daarin blikken we vooruit tot 2050 en prioriteren we zes relevante ontwikkelingen, waaronder de toenemende vergrijzing en nieuwe technologische mogelijkheden.

De toekomstverkenning is onderdeel van de Ontwikkelagenda waar het RIVM-Centrum voor Bevolkingsonderzoek samen met het ministerie van VWS Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport) aan werkt. Het doel van deze agenda is om adequaat, effectief en proactief in te spelen op toekomstige innovaties en ontwikkelingen, en op basis daarvan te prioriteren.

Bekijk de brede toekomstverkenning


STREAM studie naar tomosynthese

In de STREAM studie wordt de normale mammografie vergeleken met de tomosynthese. Bij tomosynthese wordt een 3D-opname van de borst gemaakt. Mensen die in aanmerking komen voor deelname aan de studie krijgen hiervoor een uitnodiging. Zij kiezen dan zelf of ze een tomosynthese opname laten maken of niet deelnemen aan de studie. In dat geval kunnen zij een gewoon mammogram laten maken. Er zijn enkele onderzoekslocaties van Bevolkingsonderzoek Nederland geselecteerd om tomosynthese opnames te maken. Een deel van de screeningsradiologen is opgeleid om de beelden te gaan lezen. Meer informatie over de studie is te lezen op de website van het Radboudumc Radboud University Medical Centre (Radboud University Medical Centre).

Uitnodigen Oekraïense vluchtelingen 

De meest relevante voorlichtingsmaterialen (uitnodigingsbrief, uitnodigingsfolder) zijn vertaald in het Oekraïens en Russisch en zijn beschikbaar op onze website. Via een melding in de Nederlandstalige uitnodigingsbrieven worden de mensen op deze vertalingen geattendeerd.

Bevolkingsonderzoek borstkanker toegankelijker voor transgender en intersekse mensen

Per 4 oktober 2022 is de procedure voor deelname aan het bevolkingsonderzoek borstkanker voor transgender en intersekse mensen gewijzigd. Deze wijziging komt voort uit de wens om screening op borstkanker voor iedereen met borstweefsel makkelijker mogelijk te maken.

Mensen tussen de 50 en 75 jaar die met ‘v’ geregistreerd staan bij de gemeente, ontvangen elke 2-3 jaar automatisch een uitnodiging voor het bevolkingsonderzoek borstkanker. Mensen die geen borstweefsel (meer) hebben, kunnen zich na de eerste uitnodiging afmelden bij Bevolkingsonderzoek Nederland en krijgen daarna geen uitnodigingen meer.

Mensen die bij de gemeente zijn geregistreerd met m/o/x en borstweefsel hebben, krijgen niet automatisch een uitnodiging voor het bevolkingsonderzoek baarmoeder¬halskanker. Deelname is wel mogelijk. Men kan zich vanaf de 50e verjaardag eenmalig aanmelden op de website www.bevolkingsonderzoeknederland.nl/deelnamewens. Belangenverenigingen Transvisie en Transgender Netwerk Nederland attenderen hun achterban op deze mogelijkheid. Na aanmelding legt Bevolkingsonderzoek Nederland telefonisch contact met de client om de gegevens te verifiëren. Hierna krijgt deze persoon elke 2-3 jaar automatisch een uitnodiging voor het bevolkingsonderzoek borstkanker volgens het reguliere screeningsschema.

Voor transgender mensen en mensen met de registratie O/X kan het confronterend of pijnlijk zijn om na te denken over deelname aan de bevolkingsonderzoeken. We hebben daarom een folder ontwikkeld met informatie, zodat men zelf een keuze kan maken over de deelname. Deelname kan gezondheidswinst opleveren. We raden mensen die twijfelen of deelname voor hen zinvol is, aan om deelname aan het bevolkingsonderzoek met de (huis)arts of iemand van het genderteam te bespreken. U kunt als professional vragen krijgen van uw patiënt over deelname aan het bevolkingsonderzoek. U kunt daarbij verwijzen naar de informatie in de folder en naar de pagina www.bevolkingsonderzoeknederland.nl/genderdiversiteit met antwoorden op veelgestelde vragen.

MRI magnetic resonance imaging (magnetic resonance imaging) screening in het bevolkingsonderzoek

In de DENSE studie zijn vrouwen met heel dicht borstweefsel onderzocht. Vrouwen met zeer dicht borstweefsel hebben een verhoogde kans op borstkanker. Door de dichtheid van het borstweefsel kun je met een röntgenfoto (die gebruikt wordt in het bevolkingsonderzoek borstkanker) afwijkingen in de borsten minder goed zien. In de DENSE aanvullende MRI screening bij vrouwen met hoge borstdensiteit (aanvullende MRI screening bij vrouwen met hoge borstdensiteit) studie is onderzocht of dit met MRI-onderzoek (een serie foto’s door middel van een sterk magnetisch veld) beter gaat. 

Het RIVM concludeert in een uitvoeringstoets dat het in principe mogelijk is om het bevolkingsonderzoek borstkanker uit te breiden met een MRI-scan voor vrouwen die zeer dicht borstweefsel hebben. Het RIVM adviseert om het MRI-onderzoek in ziekenhuizen uit te voeren. De implementatie is een traject dat enkele jaren zal duren en dat investeringen vereist in nieuwe MRI apparatuur en in ICT Informatie- en communicatietechnologie (Informatie- en communicatietechnologie) infrastructuur.

De uitvoeringstoets van het RIVM is tegelijk met het advies van de Gezondheidsraad  aan de staatssecretaris van het Ministerie van VWS aangeboden.
De Gezondheidsraad en het RIVM hebben hierover een verbindende notitie geschreven. 

De staatssecretaris neemt het advies van de Gezondheidsraad over, schrijft hij in de brief aan de Tweede Kamer van 28 januari 2021. Vanwege het wenkend perspectief voor de vrouwen met zeer dicht borstweefsel zal hij een proefbevolkingsonderzoek laten doen naar gebruik van contrastvloeistof bij mammografie (CEM). Ook zal hij het RIVM-CvB Rijksinstituut Volksgezondheid en Milieu - Centrum voor Bevolkingsonderzoek (Rijksinstituut Volksgezondheid en Milieu - Centrum voor Bevolkingsonderzoek) vragen om de uitvoeringsconsequenties van de invoering van zowel CEM als MRI verder uit te werken. Zo wil hij zorgen dat na de besluitvorming over CEM of MRI de implementatie snel kan worden voorbereid.

Daarnaast zal hij met de Gezondheidsraad, het RIVM en ZonMw Nederlandse organisatie voor gezondheidsonderzoek en zorginnovatie (Nederlandse organisatie voor gezondheidsonderzoek en zorginnovatie) in overleg treden over de opzet van een bredere en structurele onderzoeksaanpak voor het bevolkingsonderzoek borstkanker.

Arbeidsmarktproblematiek in het bevolkingsonderzoek borstkanker

Bij het bevolkingsonderzoek naar borstkanker is er een tekort aan screeningslaboranten die de borstfoto’s maken. Daarnaast is er door de uitbraak van het nieuwe coronavirus verdere vertraging ontstaan doordat het borstkankeronderzoek in 2020 enige tijd heeft stilgelegen. Daardoor kunnen nu minder mensen onderzocht worden dan normaal.

Vrouwen ontvangen daarom later dan normaal een uitnodiging om weer deel te nemen aan het bevolkingsonderzoek. In deze kamerbrief wordt dit toegelicht.

Meer informatie:

Risicostratificatie

De inzet van risicostratificatie voor het bevolkingsonderzoek borstkanker, is een screening waarbij rekening wordt gehouden met de kans die een individu heeft om borstkanker te krijgen. Ook wel ‘screening op maat’ (personalized screening). Het doel hiervan is het verhogen van de gezondheidswinst en het verder verminderen van de nadelen van screening. Er zijn verschillende initiatieven om de mogelijkheden van risicostratificatie binnen het bevolkingsonderzoek borstkanker te onderzoeken.
 

PRISMA-studie

Met de PRISMA-studie (Personalized RISk-based MAmmascreening) wordt de meerwaarde van ‘borstkankerscreening op maat’ onderzocht.

Bijna 70.000 vrouwen hebben meegedaan aan het onderzoek. Deelnemers hebben toestemming gegeven om de borstfoto’s op te slaan voor de studie. Een groot deel van de vrouwen heeft een online vragenlijst ingevuld. Bij een kleinere groep is ook bloed afgenomen. Met deze informatie zijn vier bestaande modellen getest om te zien of daarmee het risico op borstkanker kan worden voorspeld. Uit de eerste resultaten van de PRISMA Piloting responsible research and innovation in industry (Piloting responsible research and innovation in industry)-studie is gebleken dat de huidige modellen nog niet voldoende in staat zijn om vrouwen met borstkanker te onderscheiden van vrouwen zonder borstkanker. In een aparte studie wordt nog gekeken of het meerwaarde heeft om een genetische risicoscore toe te voegen aan de modellen. Daarnaast is de verwachting is dat modellen die gebaseerd zijn op kunstmatige intelligentie beter zullen presteren. Ook deze modellen zullen getest worden op de PRISMA data.

De studie wordt uitgevoerd door het Radboudumc Nijmegen, in samenwerking met het LRCB National Expert and Training Centre For Breast Cancer Screening (National Expert and Training Centre For Breast Cancer Screening), UMCU Universitair Medisch Centrum Utrecht (Universitair Medisch Centrum Utrecht) Universitair Medisch Centrum Utrecht /Julius Centrum, NKI Nederlands Kanker Instituut (Nederlands Kanker Instituut) Nederlands Kanker Instituut /AvL Antoni van Leeuwenhoek ziekenhuis (Antoni van Leeuwenhoek ziekenhuis) Antoni van Leeuwenhoek ziekenhuis, Erasmus MC Erasmus University Medical Center (Erasmus University Medical Center), RIVM Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu, de screeningsorganisaties en het Wolfson Institute in Londen.

Studie naar gebogen plaat in de mammograaf

Er is onderzoek gedaan naar de inzet van de zogenaamde smartcurved paddle, een gebogen plaat in de mammograaf waar de borst onder geplaatst wordt. Dit was mogelijk een alternatief voor een platte plaat.

Het Landelijk Expertisecentrum voor Bevolkingsonderzoek (LRCB) en Bevolkingsonderzoek Nederland hebben dit onderzoek uitgevoerd, om te kijken of deze techniek kan bijdragen aan pijnreductie tijdens het bevolkingsonderzoek.

De resultaten lieten een zeer beperkte pijnreductie met dit alternatieve systeem zien, en ook een verminderde zichtbaarheid van structuren op de foto. Dit kan het opsporen van (voorstadia van) borstkanker bemoeilijken. Het LRCB adviseert daarom dit systeem met de gebogen plaat niet te gebruiken in het bevolkingsonderzoek borstkanker. Zie voor meer informatie: PowerPoint-presentatie (lrcb.nl).

Welke onderzoeksmethode gebruikt wordt in het bevolkingsonderzoek, wordt besloten door het ministerie van VWS na adviezen die de Gezondheidsraad geeft op basis van wetenschappelijk onderzoek. 
 

Nieuwe ontwikkelingen in de screening

De Gezondheidsraad heeft aangegeven dat de bruikbaarheid van veel nieuwe technieken nog onvoldoende is onderzocht voor de screening. Ontwikkelingen worden nauwlettend in de gaten gehouden.