Een aantal infectieziekten vormt een specifiek risico voor de zwangere vrouw, het ongeboren kind of de pasgeborene. Informatie voor professionals over infectieziekten en verwekkers die (mogelijk) negatieve gevolgen hebben op de zwangere vrouw, het ongeboren kind of de pasgeborene is opgenomen bij de volgende onderwerpen.

Vóór de zwangerschap

Al vóór de zwangerschap zijn er maatregelen te nemen.

  • Zo is het bijvoorbeeld zinvol om te kijken of er op het werk beschermende maatregelen moeten worden genomen. 
  • Ook is van belang dat vaccinaties tegen bof, mazelen en rodehond (BMRbof, mazelen,rodehond) heeft plaatsgevonden. Heeft de vrouw waterpokken doorgemaakt? Eventueel kan alsnog een vaccin worden gegeven. 
  • Ook bestaande seksueel overdraagbare aandoeningen moeten het liefst voor de zwangerschap worden behandeld.

Werk en kinderwens of zwangerschap

De zwangere vrouw heeft recht op - waar nodig - aanvullende maatregelen om te voorkomen dat zij infecties oploopt door het werk. Daarom moet de werkgever zo snel mogelijk geïnformeerd worden bij zwangerschap of kinderwens, zeker als:

  • er contact is met kleine kinderen;
  • er contact is met zieke mensen;
  • er contact is met levende of dode dieren (slacht);
  • er contact is met rioolwater of afval; 
  • er werkzaamheden zijn in de groenvoorziening;
  • de (aanstaande) zwangere veel buiten Europa reist.

Kleine kinderen 

Bij het omgaan met kleine kinderen is extra hygiëne belangrijk: handen wassen na contact met snot, urine en ontlasting. Daarnaast is alertheid op kinderziekten zoals rodehond, mazelen, de vijfde ziekte en waterpokken geboden. Als de zwangere vrouw deze ziekten heeft doorgemaakt of tegen de ziekte gevaccineerd is, is zij beschermd. Bij twijfel kan zij laten testen of zij antistoffen heeft tegen deze ziekten. Indien er geen sprake is van bescherming, kan in sommige gevallen voorafgaand aan de zwangerschap worden gevaccineerd tegen deze ziektes. De huisarts of bedrijfsarts kan hierover adviseren. Raadpleeg ook de toolkit Kinderwens, zwangerschap en werk.

Dieren

Contact met dieren brengt een klein risico met zich mee voor zwangeren. Let daarom op de hygiëne en was na contact met dieren de handen. Volg de hygiëneregels op bij een bezoek aan de kinderboerderij. Naar IB-artikel:Kan een zwangere vrouw helpen bij het lammeren?

Reizen

Reizen tijdens de zwangerschap kan vooral in de eerste drie maanden een aantal risico’s geven. (Tropische) ziekten (bijvoorbeeld zikavirus),  maar ook omstandigheden van de reis en de beschikbare medische voorzieningen spelen hierin een rol. Reizen naar afgelegen gebieden of gebieden met slechte gezondheidszorg is niet verstandig. De mogelijkheid om medische zorg te krijgen bij ziekte of complicaties is dan beperkt. 

SoaSeksueel overdraagbare aandoeningen

Vrijwel alle soaSeksueel overdraagbare aandoeningen’s kunnen voor of tijdens de geboorte problemen bij het kind veroorzaken. Het risico voor het ongeboren kind verschilt per aandoening. Men kan een soa hebben zonder het te merken. Tijdens het eerste bezoek aan de verloskundige, huisarts of gynaecoloog krijgen zwangeren een bloedonderzoek aangeboden op syfilis, hepatitis B en hivhumaan immunodeficientievirus. Bij verhoogde kans op een soa moet men zich ook laten onderzoeken op andere soa’s. Zwangeren kunnen dit bespreken met de verloskundige, huisarts of gynaecoloog. Wie dit liever niet doet, kan ook naar een soaspreekuur in het ziekenhuis of de soapoli bij de GGDGemeentelijke Gezondheidsdienst in de regio. Dat kan anoniem. De meeste soa’s zijn goed te behandelen met antibiotica, ook tijdens de zwangerschap. Bij constatering van een soa moet ook de partner worden getest, en eventueel behandeld. Zwangeren worden geadviseerd het oplopen van een soa tijdens de zwangerschap te voorkomen.

Voeding 

Bij zwangerschap zijn sommige voedselinfecties extra gevaarlijk (zie listeriose en toxoplasmose). Daarom wordt geadviseerd om tijdens de zwangerschap bepaalde producten te laten staan en extra aandacht te besteden aan hygiëne. Adviezen zijn:

  • vlees alleen eten als het goed doorbakken of gestoofd is (het advies is geen rosbief, filet américain, tartaar of carpaccio te eten in de zwangerschap)
  • alle groente en fruit goed wassen
  • voorkomen dat rauwe voedingsmiddelen in contact komen met bereide gerechten
  • geen rauwmelkse zachte kaas eten
  • geen voorverpakte gerookte vis eten
  • alleen voedsel gebruiken dat vers of vers bereid is en dit zo kort mogelijk in de koelkast is bewaard. Etenswaren waarmee opgepast moet worden zijn rauw vlees (kans op besmetting met Listeria en Toxoplasma), zachte kaassoorten van (ongepasteuriseerde) rauwe melk (kans op besmetting met Listeria), gerechten met eieren die niet goed gaar of niet hard gekookt zijn (kans op besmetting met Salmonella), voorverpakte vis, zoals gerookte zalm (kans op besmetting met Listeria) en lang bewaarde verse producten zoals vleeswaren en rauwkostsalades (kans op besmetting met Listeria).

Zie ook Voedingscentrum.

Borstvoeding

Borstvoeding bevordert de afweer van de zuigeling, maar beschermt niet tegen alle infecties. (Zie Volksgezondheidenzorg.info Gezondheidseffecten Borstvoeding). Kinderen die borstvoeding krijgen, hebben minder kans op maagdarminfecties en middenoorontsteking. Ook zijn er aanwijzingen dat borstvoeding het risico verlaagt op luchtweginfecties. In borstvoeding zitten antistoffen van de moeder die de baby beschermen. In de meeste gevallen kan de moeder borstvoeding blijven geven als zij zelf een infectieziekte heeft, ook als zij antibiotica slikt (in overleg met huisarts of gynaecoloog). In Nederland geldt het advies voor hiv-geïnfecteerde vrouwen om geen borstvoeding te geven. Naar IB-artikel 'Kunnen infectieziekten via moedermelk worden overgedragen?'