De coronacrisis raakte ons land als geheel en had invloed op het leven van iedereen. Direct en indirect. De gevolgen van het virus en de maatregelen vormden een mogelijke bedreiging voor de gezondheid en het ervaren geluk. Daarom deed het Netwerk Gezondheidsonderzoek bij Rampen (GOR) onderzoek naar de gevolgen van de coronapandemie op de gezondheid van volwassenen in Nederland. Tijdens de pandemie, maar ook in de jaren erna.
Van maart 2022 tot en met juni 2025 onderzocht het Netwerk GOR eerst elk kwartaal en later halfjaarlijks de gezondheid en het welzijn van volwassenen, op basis van vragenlijstonderzoek en gegevens van huisartsen. De gegevens over jongeren werden elk kwartaal gepubliceerd. Het doel van dit onderzoek was om gemeenten, provincies en de landelijke overheid informatie te geven die hen kon helpen om negatieve gezondheidseffecten van de pandemie te beperken en om beter voorbereid te zijn op een volgende pandemie.
Hoofdconclusies
De gevolgen van het coronavirus en de -maatregelen vormden een bedreiging voor de publieke gezondheid en het welzijn van Nederlanders. Deze gevolgen zijn lang voelbaar gebleven, maar voor sommige groepen meer dan voor anderen. Het algemene beeld van vier jaar kwartaalmetingen is dat de mentale gezondheid van volwassenen (26 jaar en ouder) beter was dan van jongeren (12 tot en met 25 jaar). Ook bleef de mentale en lichamelijke gezondheid van volwassenen de gehele studieperiode relatief stabiel.
Bijna alle grafieken laten zien dat de mentale en fysieke gezondheid van volwassenen er tijdens de meting van maart 2022 het slechtst aan toe was, net als bij jongeren. Hoewel bij jongeren kon worden vergeleken met meting in 2021, vóór de laatste lockdown, waren er bij volwassenen geen eerdere metingen om mee te vergelijken. Destijds viel vooral op dat het met volwassenen relatief beter ging dan met jongeren. Voor mentaal welbevinden (waarbij een score van 100 het best mogelijke mentaal welbevinden is), hadden volwassenen een gemiddelde score van 73, veel hoger dan de 66 die jongeren gemiddeld scoorden. Toch is het gezien de lage meting van maart 2022 en het verdere verloop van de gezondheid en het welzijn van volwassenen aannemelijk dat de derde lockdown ook op hen impact had. Wel herstelden volwassenen sneller: al in maart 2023 toonden volwassenen een verbeterd mentaal welbevinden, gaven minder volwassenen aan dat ze zich eenzaam en gestrest voelden en hadden minder volwassenen lichamelijke klachten. In de jaren erna liet de mentale en fysieke gezondheid een licht schommelend stabiel beeld te zien.
Wel bleef een deel van de volwassenen last houden van gebeurtenissen zoals ziekte, verlies en gemiste gebeurtenissen door het coronavirus of de coronamaatregelen. In juni 2025 had zestien procent van de volwassenen hier nog last van. Ook bleef de nasleep van de pandemie voelbaar voor volwassenen die zelf post-covid hadden (drie procent) of een dierbare hadden met post-covid (acht procent).
Ook uit de klachten waarmee volwassenen de huisarts bezochten bleek dat volwassenen over het algemeen weinig extra mentale of lichamelijke klachten kregen door de pandemie. Spier- of gewrichtspijn liet zelfs een dalende trend zien. Geheugen- en concentratieproblemen waren daarop de uitzondering, het aantal contacten met de huisarts hiervoor lag tijdens en na de pandemie hoger dan daarvóór (in 2019). Mogelijk komt dit doordat COVID-19- maatregelen zorgden voor een snellere cognitieve achteruitgang onder mensen met beginnende geheugen- en concentratieproblemen (gemiddeld 66 jaar). Een aanvullende verklaring is dat een deel van de mensen na een COVID-19-infectie langdurig klachten houdt. Verschillende studies laten zien dat geheugen- en concentratieklachten veel voorkomen bij post-COVID. Lees hierover meer in het nieuwsbericht Flinke toename van geheugen- en concentratieproblemen bij volwassenen | RIVM.
Overzicht van de resultaten
ieronder staan lijsten met linkjes naar samenvattingen van de onderwerpen die (bijna) het hele kwartaalonderzoek zijn uitgevraagd en naar de extra onderzoeksvragen die maar is één of een paar rondes gesteld zijn. In dit overzicht zijn de belangrijkste resultaten uit het kwartaalonderzoek terug te vinden.
De eerder gepubliceerde pagina's zijn onveranderd gebleven en verwoorden dus nog inzichten van dat moment (zie Eerdere metingen). De samenvattingen op de pagina's hieronder geven het totaaloverzicht, met een beschrijving van de hele trend.
Samenvatting per hoofdonderwerp
Impact van de coronatijd
De impact van de coronatijd is bijgehouden door vragen over het meemaken van coronagerelateerde gebeurtenissen, het last houden van deze gebeurtenissen, en de kans op posttraumatische stressklachten naar aanleiding van de meegemaakte gebeurtenissen.
Algemene gezondheid
De algemene gezondheid werd gemonitord met vragen over ervaren gezondheid, vertrouwen in de toekomst en geluk.
Mentale gezondheid
Onder mentale gezondheid vielen vragen over mentaal welbevinden, zelfdodingsgedachten, eenzaamheid, stress, en het hebben van zorgen over verschillende onderwerpen.
Lichamelijke gezondheid
Bij lichamelijke gezondheid werd van een lijst met klachten uitgevraagd of daar last van ervaren werd.
Post-covid
Deelnemers die langdurige klachten na een coronabesmetting ervaarden of hersteld waren van post-covid kregen vervolgvragen over ernst, klachtenduur, diagnose, contact met zorgverleners, mantelzorg, en werk- en schooldeelname.
Hulpbehoefte
Voor verschillende levensgebieden werd gevraagd naar behoefte aan hulp of steun. Over mentale steun en begeleiding bij schoolwerk is hulpzoekend gedrag in kaart gebracht.
Huisartsenbezoek
Van twintig veelvoorkomende klachten heeft het Nivel bijgehouden hoe vaak volwassenen daarmee bij de huisarts kwamen.
Verwijzingen naar de extra onderzoeksvragen
In verschillende kwartaalonderzoeken zijn meerkeuze- en open vragen gesteld die extra onderzoeksvragen beantwoordden en daarmee meer inzicht gaven in de hoofdonderwerpen. Hieronder staan verwijzingen naar deze resultaten in de archiefpagina's.
Impact coronatijd
- Wat voor invloed hebben de coronamaatregelen gehad op onderstaande onderdelen van uw leven? (maart 2022 tot en met september 2022)
- Denk aan alles wat we hebben meegemaakt tijdens de coronaperiode. Wat zou u willen voor de toekomst? Bijvoorbeeld hoe we omgaan met een nieuwe golf coronabesmettingen (juni 2022)
- Heeft de coronaperiode nu nog (positieve of negatieve) invloed op uw leven? (juni 2022 en september 2022)
- Welke gebeurtenissen heeft u gemist door het coronavirus of de maatregelen? (maart 2022 en juni 2022)
- Hoe heeft de coronaperiode het verwerken van deze traumatische gebeurtenis(sen) positief of negatief beïnvloed? (september 2022)
- Hoe erg zou u het vinden dat, als het nodig is, de volgende coronamaatregelen worden ingevoerd? (december 2022, niet-gepubliceerd vanwege onvolledige resultaten)
- U heeft bij alle maatregelen aangegeven dat u het heel erg zou vinden als deze worden ingevoerd. Wilt u uitleggen waarom? (december 2022)
- Werkt u in de zorg? Merkt u nog gevolgen van de coronapandemie (het virus of de maatregelen) in uw werk? (december 2023)
- Hoeveel autonomie heeft u bij thuiswerken? Hoe prettig ervaart u het thuiswerken? (juni 2024)
- In hoeverre bent u het eens met deze stellingen over de invloed van de pandemie op uw leven? (juni 2025)
Algemene gezondheid
- Bent u in de afgelopen week voor activiteiten het huis uit geweest? Heeft u thuis bezoek ontvangen? Heeft u online of telefonisch contact gehad? (juni 2022 tot en met juni 2023)
- Wat maakt u gelukkig? (juni 2024)
- Hoeveel vaak heeft u contact met mensen die dicht bij u staan? Hoe tevreden bent u over deze relaties? Hoe vaak heeft u contact met mensen die minder dichtbij u staan? Hoe tevreden bent u over deze contacten? (december 2024)
Mentale gezondheid
- Wat zijn deze overige zaken waar u stress door ervaart? (december 2022)
- Hoe komt het dat u niet lekker in uw vel zit? (maart 2023)
- Wat heeft u nodig om zich beter te voelen? (maart 2023)
- Persoonlijkheidskenmerken, in hoeverre ziet u uzelf als iemand die…? (december 2024)
- Veerkracht, zoals makkelijk terugveren van een moeilijke periode en het kost weinig tijd om te herstellen van een stressvolle gebeurtenis (december 2024)
- Wat heeft er allemaal een rol gespeeld bij het ontstaan van uw gedachten aan zelfdoding? (juni 2025)
- Is er iets dat u heeft geholpen/helpt om minder vaak aan zelfdoding te denken? (juni 2025)
Lichamelijke gezondheid
- Bent u langer dan 3 maanden lichamelijk of geestelijk ziek of beperkt? (post-covid, lichamelijk of geestelijk/psychisch) (juni 2023)
Post-covid
- Hoe heeft long-COVID invloed op uw leven? (juni 2023)
- U hebt aangegeven dat u minder werkt of bent gestopt met werken doordat u post-covid heeft. Kunt u inmiddels weer meer werken? (juni 2024)
- Hoe heeft long-COVID invloed op uw sociale contacten? (juni 2024, december 2024)
- Welke hulp of steun had u graag gehad voor post-covid, maar heeft u niet ontvangen? (december 2024)
- Welke behandelingen heeft u gehad voor post-covid? (december 2024 en juni 2025)
- Bent u positief getest op corona voordat u post-covid kreeg? (juni 2025)
- Wanneer zijn uw post-covid klachten begonnen? (juni 2025)
- Waarom maakt u zich zorgen om post-covid te krijgen? (juni 2025)
- Heeft u in de afgelopen drie maanden mantelzorg gegeven aan een dierbare met post-covid? (juni 2025)
- Belasting van post-covid mantelzorgers, zoals ik kom hierdoor te weinig aan mijn eigen leven toe en de situatie eist voortdurend mijn aandacht (juni 2025)
- Sociale erkenning van post-covid, zoals de meeste mensen kunnen niet begrijpen wat ik meemaak en mijn familie toont veel begrip voor mijn situatie (juni 2025)
Uitgestelde zorg
- Heeft u door de coronacrisis zorg niet of later ontvangen? (maart 2022 tot en met december 2022)
- Waarom heeft u ervoor gekozen om een afspraak uit te stellen of af te zeggen? (juni 2022 tot en met december 2022)
- Heeft de zorg nu wel ontvangen? (maart 2022 tot en met december 2022)
- Ervaart u nu nog negatieve gevolgen van de uitgestelde zorg? (maart 2022 tot en met december 2022)
Methodologische inzichten
De methodologie van het kwartaalonderzoek is terug te lezen bij Aanpak kwartaalonderzoek. Vier jaar lang elke drie maanden een vragenlijst en parallelle verzameling van huisartsengegevens bood unieke kansen voor onderzoek, zoals vergelijking van databronnen en toevoeging van actuele extra vragen of antwoordopties. Deze en andere methodologische inzichten staan beschreven op de pagina Reflecties op elk kwartaal onderzoek doen.